“Vet verhoogt cholesterol.” Klopt… soms. Het hangt vooral af van wélk vet je eet, hoe je lever daarop reageert en hoe cholesterol wordt vervoerd in je bloed. In deze no-BS gids breken we het op in hapklare stukken, inclusief simpele swaps voor in je keuken. 🧪🥑

1. Soorten vet en hun effect

Verzadigde vetten (rood vlees, boter, volle zuivel, kokosvet) kunnen je LDL-cholesterol verhogen. Meer LDL = meer “verkeer” van cholesterol richting weefsels, en dat kan bij een overschot neerslaan in vaatwanden.

Transvetten (komen vooral uit sommige bewerkte snacks en oud frituurvet) zijn de boosdoeners: ze verhogen LDL en verlagen HDL (“opruimdienst”). Slechte combi. 🚫

Onverzadigde vetten (olijfolie, noten, zaden, avocado, vette vis) doen het tegenovergestelde: ze helpen LDL dalen en HDL stijgen. Win-win.

2. Waarom maakt je lever (extra) cholesterol?

Je lijf heeft cholesterol nodig voor celmembranen, hormonen, galzuren en vitamine D. Daarom maakt je lever het zélf aan — je bent dus niet afhankelijk van voeding.

Eet je veel verzadigd vet, dan gebeurt er het volgende:

• De lever zet de “fabriek” een tandje hoger via regel-eiwitten (o.a. SREBP-2) en maakt meer cholesterol.
• Cellen tonen minder LDL-receptoren, waardoor LDL minder uit het bloed wordt gehaald en langer blijft rondvaren.
• Meer vet = meer galzuren nodig, wat de vraag naar cholesterol kan verhogen.

Onverzadigde vetten werken juist dempend: meer LDL-receptoren, minder productie-prikkel en vaak minder ontstekingsruis.

3. Hoe reist cholesterol door je bloed?

Cholesterol lost niet op in water, dus het gaat mee in lipoproteïnen (denk: pakketbusjes).

• LDL brengt cholesterol naar cellen. Te veel LDL en te weinig opruiming = opstopping (aderverkalking).
• HDL haalt overschot weg en brengt het terug naar de lever om af te breken of te recyclen.

4. Indirect effect van je voedingspatroon

Veel verzadigd/transvet → hogere LDL, lager HDL → groter risico op hart- en vaatziekten.

Meer onverzadigde vetten → LDL omlaag, HDL omhoog → betere balans voor je vaten. Simpel, maar krachtig.

Praktische keukenfixes (budgetvriendelijk)

• Bak slim: vervang boter vaker door olijfolie of koolzaadolie. Voor krokant: bak eerst in olie, finish met een klontje boter voor smaak.
• Visdag: 1–2× per week vette vis (makreel, haring, zalm). Blik is prima en goedkoop.
• Snack-swap: noten, olijven, hummus met komkommer i.p.v. gevulde koeken of chips.
• Zuivel: kies vaker halfvol/ongezoet; yoghurt/kwark boven roomsaus.
• Label-check: scan “gedeeltelijk gehard” of “hydrogenated” = laten liggen.

Veelgestelde misverstanden (kort)

• “Cholesterol uit eten = direct hoog cholesterol.” Voedingscholesterol speelt vaak een kleinere rol dan het type vet dat je eet.
• “Kokosolie is superfood.” Het is vooral verzadigd vet; lekker met mate, niet magisch.
• “Alles vetvrij is beter.” Nee. Onverzadigde vetten zijn juist beschermend en verzadigend.

Wat zet je morgen op het menu?

• Ontbijt: havermout of volle yoghurt met fruit en een handje noten.
• Lunch: volkoren wrap met tonijn/peulvruchten, olijfolie-dressing en veel groente.
• Diner: traybake met zalm, aardappeltjes en broccoli, besprenkeld met olijfolie.

Bottom line: schuif je vetten richting onverzadigd, tem verzadigd en vermijd transvet. Zo help je je lever, je LDL/HDL-balans én je hart. Zin in meer nuchtere foodhacks en simpele weekmenu’s? Check onze e-books en de site. 💚